Vakblad voor sociaal professionals
en het sociaal domein

Een licht verstandelijke beperking (lvb) zie je niet altijd aan de buitenkant. Mensen met een lvb werken, wonen zelfstandig, hebben relaties, voeden kinderen op en proberen – net als ieder ander – hun plek te vinden in de samenleving. Juist daardoor wordt soms meer van hen verwacht dan zij aankunnen. En wanneer het vervolgens misgaat, wordt gedrag al snel uitgelegd als onwil, desinteresse of gebrek aan motivatie. Andersom ligt er ook een risico. Zodra bekend is dat iemand een lvb heeft, kan de neiging ontstaan om gedrag vooral vanuit die beperking te bekijken.

Klaas was mijn buurjongen en mijn grootste vriend. Ik bedoel letterlijk de grootste. Hij was een kop groter dan ik, had een grote bos blonde krullen en was al twaalf. Ik was acht. Hoewel hij al zo groot was, speelde hij toch veel met mij en mijn vriendengroep, die buiten Klaas bestond uit achtjarige avonturiers die als een roedel door onze wijk zwierven. Op zoek naar een voetbal, een klimboom of desnoods een bel die erom vroeg geleld te worden.

De weinige mensen met een licht verstandelijke beperking (lvb) die (in het kader van de Participatiewet) werk vinden bij een reguliere organisatie, kunnen door een gebrek aan kennis over een lvb te maken krijgen met onterechte beschuldigingen van ongewenst gedrag. Een pleidooi voor kennisdeling.

Mensen met een lvb hebben vaak moeite met abstracte informatie, snel veranderende richtlijnen en begrippen als afstand houden, besmettingsrisico of hygiëneprotocollen. Daarnaast wonen veel mensen met een lvb in een groep, krijgen begeleiding en/of volgen speciaal onderwijs of praktijkonderwijs. Daardoor kunnen infectieziekten niet alleen gevolgen hebben voor henzelf, maar ook voor groepsgenoten, familieleden, begeleiders, docenten en andere mensen in hun directe omgeving. Tegelijkertijd is juist deze doelgroep vaak afhankelijk van informatie die voor hen voldoende concreet, visueel en praktisch toepasbaar is. Tijdens de pandemie bleek dat beschikbare informatie niet altijd goed aansloot: materialen bereikten de doelgroep niet altijd, werden niet altijd begrepen of leidden niet vanzelf tot ander gedrag.

Het Rots en Water-programma wordt al jarenlang ingezet bij kinderen en jongeren met een licht verstandelijke beperking (lvb). Maar hoe kan deze psychofysieke methode worden toegepast bij volwassenen met een lvb en wat is daarvan de impact? Juist doordat de Rots en Water-methodiek fysiek en ervaringsgericht is sluit deze perfect aan bij de behoeften van veel volwassenen met een lvb, voor wie puur verbale therapie of begeleiding vaak te abstract is. In dit artikel worden de theoretische uitgangspunten afgewisseld met concrete praktijkvoorbeelden en praktische handvatten.

We gaan in gesprek met ervaringsdeskundige Mireille van Buro ErvaringsKracht en Lvb-coach Elise Heblij van Dynamo over de betekenis van lvb in de buurt.
Vaak zie je het niet aan de buitenkant. Maar ongemerkt komt iedereen weleens iemand tegen die een licht verstandelijke beperking (lvb) heeft. Ook jij. Hoe merk je het op? Maar nog veel belangrijker, hoe ga je ermee om? Om ook mensen met een lvb-achtergrond zich welkom en thuis te laten voelen in hun buurt bundelen Mireille en Elise regelmatig hun krachten. Ze geven voorlichtingen in de buurt om hun kennis, expertise en ervaringen te delen. Met als doel bewustzijn en begrip te creëren en gerichte handvatten te geven.

Het onderzoeksproject ‘’COLLELO’’ Collaborative learning from loneliness (2024-2028), zoekt en bezoekt initiatieven die een bijdrage proberen te leveren aan het verkleinen van eenzaamheidsgevoelens bij mensen met een licht verstandelijke beperking (lvb). Uit onderzoek blijkt dat deze groep vaker eenzaamheid ervaart dan mensen zonder verstandelijke beperking (Van der Kooij, 2022). Toch gaven deelnemers in dit collaboratieve praktijkonderzoek vaak aan zich niet eenzaam te voelen, ook al is hun sociaal contact beperkt. Hoe kan dat?

Er is een trend om steeds meer zorg over te dragen aan het sociale netwerk, de zorg beweegt richting het sociale netwerk. Die beweging is belangrijk. Maar te vaak is de drijfveer bezuiniging in plaats van verbinding. Juist voor mensen met een licht verstandelijke beperking en probleemgedrag is dat risicovol. Echte netwerkgerichte zorg begint niet met de vraag wie kan helpen, maar met de vraag wie er is.

Volgens het CBS (2020) groeien er In Nederland naar schatting 23.560 kinderen op in een gezin met (een) ouder(s) met een (licht) verstandelijke beperking. Deze kinderen, ook wel kovb (kinderen van ouders met een verstandelijke beperking) genoemd, kunnen door hun thuissituatie te maken krijgen met allerlei problemen, zowel in hun jeugd als in hun latere leven. Thuis kan het minder stabiel en veilig zijn. Kinderen kunnen noodgedwongen zorgtaken overnemen, kunnen met problemen niet goed bij hun ouders terecht of kunnen te maken krijgen met emotionele of fysieke verwaarlozing. Belangrijk dus om deze groep kinderen te herkennen en ondersteunen. Hoe doe je dat als professional op een goede manier?

Hoe krijgen ouders met een licht verstandelijke beperking (lvb) een eerlijke kans in een perspectiefonderzoek naar de mogelijkheden voor terugkeer van hun kind na een uithuisplaatsing? Expect Jeugd en William Schrikker Gezinsvormen ontwikkelden een nieuwe werkwijze die aansluit op bij de mogelijkheden van mensen met een lvb en gebaseerd is op de richtlijn ‘Uithuisplaatsing en terugplaatsing (2023)’.

’Je moet hem niet te veel informatie tegelijk geven, dan raakt hij het overzicht kwijt.’ ’Begin niet met vragen, maar ga eerst naast haar zitten. Pas als de spanning zakt, ontstaat er ruimte voor contact.’
Bovenstaande ‘kennis’ ontstaat vaak vanzelf wanneer je langere tijd met cliënten werkt. Op Terra, de TOPGGz-afdeling voor cliënten met triple problematiek binnen de Intensieve Behandelkliniek van Tactus Verslavingszorg, ervaren we dagelijks hoe belangrijk deze praktijkkennis is. Onze cliënten hebben te maken met een combinatie van een licht verstandelijke beperking (lvb), verslavingsproblematiek en psychiatrische klachten. Juist bij deze doelgroep kan de manier waarop een professional contact maakt het verschil betekenen tussen verbinding en vastlopen (Duijvenbode et al., 2020).

Mensen met een licht verstandelijke beperking (lvb) zijn sterk oververtegenwoordigd onder de groep mensen die in aanraking komen met politie en justitie. Toch blijft een lvb vaak onopgemerkt. Ook wanneer een lvb wel wordt herkend, sluiten de ondersteuning en hulpverlening niet altijd goed aan bij de behoeften van deze doelgroep.

Er lopen in Nederland naar schatting zo'n 1,1 miljoen mensen rond met een licht verstandelijke beperking. Meer dan de bevolking van Amsterdam en Rotterdam samen. Toch is dit de groep waarover een leerkracht zegt: “LVB? Dat speelt niet bij ons op school.” De cijfers die het Landelijk Kenniscentrum LVB jaarlijks bijeenbrengt, laten iets anders zien — en vooral iets ongemakkelijks.

Het Landelijk Kenniscentrum LVB publiceerde in juli 2026 een geactualiseerde versie van Weten wat werkt, een overzicht van interventies en methodieken voor mensen met een licht verstandelijke beperking. Wie de zeven thematabellen naast elkaar legt, ziet niet alleen wat er beschikbaar is, maar vooral hoe dun de bewijsbasis nog is.

Responsiviteit binnen de lvb-doelgroep. De responsiviteit binnen de doelgroep van mensen met een licht verstandelijke beperking (lvb) is vaak laag. Veel van deze mensen vallen tussen wal en schip als het gaat om behandeling en begeleiding. Hierdoor verslechtert hun situatie regelmatig, met als gevolg dat zij vastlopen op meerdere leefgebieden en overlast veroorzaken in de maatschappij, terwijl dit doorgaans niet hun intentie is.

Nederlanders staan nog altijd in grote meerderheid positief tegenover vrouwenemancipatie. Toch is er een opvallende ontwikkeling: voor het eerst sinds 2012 zijn Nederlanders op meerdere terreinen iets negatiever gaan denken over de positie van vrouwen in de samenleving. Dat blijkt uit onderzoek van de Universiteit van Amsterdam en Tilburg University onder 2.500 volwassenen.

Zeker 60.000 mensen met een ernstige psychiatrische aandoening zijn buiten beeld van zorginstanties, meldt de NOS. Juist na een behandeling kan het misgaan. Problemen met wonen, schulden en het ontbreken van passende begeleiding kunnen opnieuw leiden tot een crisis of opname. Het onderstreept hoe belangrijk het is om herstel breder te bekijken dan behandeling alleen.

Wat merkt een kind morgen van wat wij vandaag besluiten, organiseren en nalaten? In aanloop naar het Landelijk Congres Kindermishandeling op 13 april 2027 verschijnt een bijzondere Sozio-special over kindermishandeling, huiselijk geweld en kindveiligheid. Wij nodigen bestuurders, beleidsmakers, uitvoerende professionals, onderzoekers, juristen en mensen met ervaringskennis uit om een artikel bij te dragen.

Logacom organiseert op 13 april 2027 een Landelijk Congres Kindermishandeling in congrescentrum Spant! in Bussum. Centraal staat de vraag ‘Wat merkt een kind morgen?’ – Van systeemkritiek naar duurzame kindveiligheid. Over de bescherming van kinderen is veel bekend.

Afgelopen week stond Wim Hertgers op Lowlands met een indringende boodschap over dwingende controle en femicide. Zijn dochter Sanne werd in 2023 op 31-jarige leeftijd vermoord door haar partner. Sindsdien zet Wim zich in om anderen bewust te maken van de signalen van intiem terreur en roept hij mensen op om niet weg te kijken.

Wordt er wel echt geluisterd naar het kind in de knel? Nemen we de stem van het kind dat zich in een lastig pakket bevindt werkelijk serieus? En begrijpen we waar het kind mee zit? Enerzijds is er de afgelopen jaren onder professionals meer oog gekomen voor de inbreng van het kind – bij kinder- en familierechters, in de palliatieve zorg, en in technieken om met kinderen te praten over scheiding, mishandeling of trauma.

In november 2026 verschijnt een themanummer van SoziO over mannen, gender en geweld. Aanleiding is het jaarcongres MANNEN – Waarom zwijgen over geweld geen optie is, met als hoofdspreker de Amerikaanse auteur en activist Jackson Katz. Rond het congres verschijnt ook de Nederlandse vertaling van zijn boek. Maar belangrijker dan deze aanleiding is de maatschappelijke vraag die centraal staat: Hoe kunnen sociaal professionals samen met jongens en mannen bijdragen aan het voorkomen van geweld en het versterken van veiligheid, gelijkwaardigheid en verantwoordelijkheid?

Werken in het (forensisch) sociaal domein is betekenisvol en interessant. Veel professionals kiezen dan ook bewust voor dit vak. Tegelijkertijd kan het werk soms (te) veel van professionals vragen, waardoor hun mentale veerkracht onder druk komt te staan. In dit webinar gaan we in op wat mentale veerkracht in gedwongen kader (en/of zij die werken met cliënten met agressief of anti-sociaal gedrag) precies inhoudt, welke factoren hierop van invloed zijn en hoe je hier als professional, team en organisatie bewust mee om kunt gaan.

Een kind moet uit huis worden geplaatst als zijn ontwikkeling ernstig wordt bedreigd en de gegeven ondersteuning aan het gezin onvoldoende verbetering heeft kunnen bewerkstelligen in de manier waarop de ouder zijn kind zorg en aandacht gaf. Om in die situatie effectief beleid te kunnen voeren, is een kinderbeschermingsmaatregel noodzakelijk: de kinderrechter spreekt een ondertoezichtstelling uit met daarbij een machtiging tot uithuis- en pleeggezinplaatsing. Van belang is dat kind, ouder en pleegouder niet lang in onzekerheid gelaten worden over de vraag bij wie het kind zal opgroeien.

Iedereen krijgt vroeg of laat te maken met verlies. Terwijl verlies iedereen raakt, leren we nauwelijks hoe we met rouw van anderen kunnen omgaan. Uit ongemak vermijden we het gesprek, zeggen we goedbedoelde clichés of trekken we ons terug. Juist daardoor kunnen mensen zich in een van de moeilijkste periodes van hun leven extra alleen voelen.

Geweld wordt niet alleen gepleegd. Het wordt ook mogelijk gemaakt door wat mannen om zich heen laten gebeuren en niet benoemen. Onlangs verscheen in De Volkskrant een indringend interview met Jackson Katz, hoofdspreker van het 13e Jaarcongres Huiselijk Geweld. Zijn boodschap is helder: geweld tegen vrouwen is niet alleen een vrouwenprobleem, maar een maatschappelijk vraagstuk waarin mannen een cruciale verantwoordelijkheid dragen

Elke acht dagen wordt in Nederland een vrouw vermoord door een (ex-)partner of bekende. Toch wordt dit geweld juridisch nog vaak gezien als ‘gewone’ doodslag. Daar moet verandering in komen. Een nieuwe initiatiefwet wil dat rechters nadrukkelijk kijken naar patronen van stalking, bedreiging en geweld voorafgaand aan de moord, signalen die nu te vaak worden gemist.

Wat betekent het om man te zijn? Die vraag staat centraal in recente tentoonstellingen én maatschappelijke discussies. Musea nodigen bezoekers uit om stil te staan bij mannelijkheid als iets dat niet vastligt, maar voortdurend verandert en ter discussie staat. Deze vraag is niet alleen cultureel relevant. Ze raakt direct aan een urgent maatschappelijk thema: huiselijk geweld.

Ga jij regelmatig op bezoek bij de pleeggezinnen? Vraag jij weleens hoe het kwartiertje was voordat jij kwam? Of hoe het was toen je weer wegging? Dit zijn vragen die veel inzicht kunnen geven. Bij veel pleegkinderen is het namelijk zo dat een bezoek veel op kan roepen. Ook al lijkt er niks spannends aan. Als het huis opgeruimd is en je gezellig thee drinkt en zelfs nog gebakken cake krijgt, is het ook niet raar als bovenstaande vragen niet eens in je opkomen. Je hebt zelf ervaren hoe ontspannen er gekletst werd, dus waarom zou je?

Loopt jouw zorgorganisatie vast door hoge werkdruk, complexe situaties of personeelstekort in de zorg? Incidenten op de werkvloer nemen toe, collega's vertrekken, vacatures blijven onvervuld en wie overblijft probeert met solo-acties te redden wat er te redden valt. Structuur ontbreekt en het werkplezier neemt af. Dat heeft grote gevolgen voor zorgprofessionals en cliënten.

Alie Weerman is al jarenlang voorvechter van de erkenning van ervaringskennis en actief in het opleiden van mensen tot ervaringsdeskundige. Dat kunnen (aankomend) professionals zijn, die leren hun eigen ervaringen op het gebied van bijvoorbeeld verslaving in te zetten in hun professionele werk, of mensen die, vanuit hun eigen ervaringen met ontwrichting, worden opgeleid tot ervaringsdeskundige als een apart beroep. In 2016 promoveerde ze cum laude aan de Vrije Universiteit in Amsterdam op haar onderzoek naar ervaringsdeskundige zorg- en dienstverleners. Ervaringskennis is volgens haar een waardevolle kennisbron, naast professionele kennis en wetenschappelijke kennis.

Waar de ggz vol van is, daar stroomt de huisartspraktijk van over. Uit een artikel van dagblad Trouw blijkt dat huisartsen veel tijd kwijt zijn aan patiënten die eigenlijk psychische hulp nodig hebben. Een Utrechtse praktijk hield een week lang op verzoek van Trouw bij waar het vastloopt.

Uit een enquête van onderzoekscollectief Spit komt naar voren dat meerdere zorginstellingen weigeren complexe patiënten met ingrijpende verstandelijke beperkingen op te nemen omdat de zorgkosten voor deze groep hoog zijn. De tarieven die zorginstellingen ervoor betaald krijgen zijn al jaren niet toereikend, waardoor zorginstellingen terughoudend zijn om nieuwe mensen op te nemen, aldus de resultaten van de enquête die Spit onder cliëntondersteuners hield.

Recent is een overkoepelend onderzoek door de Toezicht Sociaal Domein samen met de Inspectie Justitie en Veiligheid en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd uitgevoerd over de zorg en ondersteuning aan mensen met verward of onbegrepen gedrag. Hulpverleners en andere betrokkenen ervaren verschillende problemen in de zorg en ondersteuning aan mensen met verward of onbegrepen gedrag wanneer de veiligheid in het geding is. Het rapport bevat een belangrijke oproep aan de landelijke overheid om deze problemen te doorbreken.